Vì sao chúng ta lại tin thầy bói và tử vi (cung hoàng đạo)?

Thảo luận trong 'Các thuyết tâm lý học' bắt đầu bởi Ngọc Tiến, 29/11/14.

  1. Ngọc Tiến

    Ngọc Tiến The lazy rational

    Tham gia ngày:
    12/11/14
    Bài viết:
    228
    MBTI:
    INTP
    Enneagram:
    5w6
    Ngọc Tiến:
    Mình học tâm lý và trong môn đầu tiên học đã bị thầy cho làm 1 bài kiểm tra tính cách gần giống như Forer đã làm. Chỉ khác là sẽ có 3 đáp án A, B, C sau khi làm xong cộng lại và đọc xem nó có mô tả giống mình không. Thì phần lớn mọi người đều đồng ý là giống và cuối cùng bị lật tẩy ra nó chỉ là các câu nói chung chung, trải dài mà thôi.

    Từ đó trở đi mình rất khắt khe với những thông tin mình đọc. Những cái như mô tả về cung hoàng đạo trên mạng hầu như nếu nó đoán đúng cao lắm là tầm 50% nếu bạn phân tích chi tiết và nghĩ kỹ. Và cái này chẳng khác gì tỷ lệ bạn tung một đồng xu và đoán mặt của nó cả. Nếu nó có thể mô tả đúng mình từ 80-90% và ít mơ hồ thì lại là chuyện khác.

    Tương tự với việc nghiên cứu cho biết chúng ta đều có khả năng biết người khác nói dối với tỷ lệ đúng 54%. Vấn đề là bạn có tin vào cảm giác đó và khẳng định người kia nói dối không. Gần như là không, vậy thì nó chả có ý nghĩa gì cả. Thay vì vậy bạn học đọc dấu hiệu nói dối từ ngôn ngữ cơ thể để tăng cái xác suất đúng lên có phải tốt hơn không.

    Vậy nên bài viết này được dịch với mục đích nhắn gửi thông điệp: tập phân tích kỹ thông tin, tìm cách kiểm chứng hơn và hạn chế tin vào lời người khác mù quáng. Còn nếu đọc cho vui thì thoải mái không sao cả :).
    Dĩ nhiên là mình không nói cung hoàng đạo hay tử vi là không đúng chút nào. Chỉ là bạn dám tin vào nó bao nhiêu % thôi.

    Vì sao chúng ta lại tin thầy bói và tử vi (cung hoàng đạo)?

    *Trong bài này, Horoscope được dịch là cung hoàng đạo (theo phương tây) hoặc bói tử vi (theo châu Á). Còn Astrology thì mới là chiêm tinh học nhé.
    aquarius.gif

    Mọi người biết rõ rằng những mục báo như “vận mạng năm nay của bạn” thường là tác phẩm của ban biên tập tòa soạn báo, thầy bói chỉ đơn giản là những nhà tâm lý giỏi, và cung hoàng đạo trên trời đảo trục khi chuyển động vô cùng nhiều qua hơn hàng ngàn năm. Tất cả những tiên đoán từ thời cổ xưa đó, từ lâu đã cần được điều chỉnh. Nhưng nhiều người vẫn tin vào sự thần bí và không có căn cứ.

    Dự đoán tận thế hụt một lần nữa buộc chúng ta tự hỏi vì sao mọi người lại tin vào đủ những thể loại thần bí – tiên tri, xem chỉ tay và cung hoàng đạo. Thực tế, câu trả lời không khó như ta tưởng.

    barnum effect.jpg

    Vào năm 1948, nhà tâm lý học và cũng là giáo sư Bertram Forer đã thực hiện một nghiên cứu trên các học viên của mình. Ông ấy giao cho họ một bài trắc nghiệm tâm lý – kết quả được cho là sẽ dùng để phân tích kỹ về tính cách của mỗi học sinh. Tuy nhiên, thay vì kết quả riêng biệt, ông ấy đưa cho họ cùng một văn bản mơ hồ lấy từ cung hoàng đạo. Đoạn văn viết:



    Hầu hết các học viên đồng tình rằng đoạn văn bản trên mô tả khá chính xác tính cách của họ. Bạn hãy đọc thử và thấy rằng rất nhiều câu nói rất khớp với bạn, đơn giản là vì nó mơ hồ. Các đặc điểm tính cách trải rộng từ hướng nội đến hướng ngoại, tự tin cho đến lo âu, và đối với nhu cầu được ngưỡng mộ, mọi người đều có nó sâu thẳm trong tâm hồn.

    Ngay khi các học viên đồng tình với sự chính xác đến ngạc nhiên của bài kiểm tra, Forer tiết lộ cho họ về cuộc thử nghiệm. Có thể nói, học viên của ông ấy hiểu rằng vì sao họ không nên tin vào những lá tử vi mơ hồ.

    Forer không hề giới hạn thử nghiệm của mình chỉ trong việc đùa với học viên. Ông ấy phân loại những yếu tố cơ bản dựa trên yếu tố nào có thể dễ dàng đưa đến các “phân tích” mánh khóe tương tự. Trước tiên, đối tượng phải thấy hài lòng với những mô tả đúng về họ hoặc về một nhóm đối tượng khác mà họ tiếp xúc (các đặc điểm này vốn được nhắc đến trong chòm sao sư tử, màu mắt nâu, thuận tay trái và tương tự kiểu vậy).

    Bản chất mơ hồ của mô tả đặc điểm khiến nó tương thích với hầu hết mọi người, và điều này khiến người ta nghĩ là bài kiểm tra này có hiệu lực (validity). “Đúng vậy, mình thật sự là người hướng nội, mình tự hào về cái nhìn độc lập của mình và đôi khi cảm thấy lo âu nhưng cẩn thận che giấu đi.” Điều khôn khéo ở đây là các đối tượng nghiên cứu coi người cung cấp bài kiểm tra là một nhân vật có uy tín.

    Các phương tiện truyền thông đại chúng thời nay cũng dùng vai trò này – “nó được đăng trên báo và do đó nó đúng...”. Mô tả phải nổi bật những điểm tích cực. Với 5 nguyên lý cơ bản sau, một "dự đoán tử vi" hay "mô tả tâm lý" có thể được tạo ra bởi một người chẳng biết tí về chiêm tinh học hay tâm lý học.

    Sự thật đơn giản một lần nữa được làm sáng tỏ vào cuối những năm 1950 trong một nghiên cứu của nhà tâm lý Ross Stagner. Ông ấy đưa một bản câu hỏi chi tiết cho 68 vị quản trị nguồn nhân lực của các công ty khác nhau để giúp tạo nên bản miêu tả tâm lý của một người. Sau đó, sử dụng 13 câu lấy từ nhiều lá số tử vi khác nhau tạo thành bản miêu tả giả. Tiếp đó, Stagner yêu cầu các đối tượng đọc mô tả và nói với họ rằng chúng được phát triển dựa trên nền tảng của bài kiểm tra tâm lý.

    Người tham dự nghiên cứu xem xét mỗi câu, xem xét liệu mô tả có đúng theo quan điểm của họ và phản chiếu tính cách của họ như thế nào. Bài đánh giá được chấm điểm theo những mức sau: đúng đến không ngờ, rất đúng, đâu đó lưng chừng, hầu hết không đúng và trật lất. Hơn 1/3 những người ở đó cảm thấy mô tả tâm lý về họ rất đúng, 40% cho là khá chính xác và hầu như không có ai coi chúng là hoàn toàn sai lệch. Những người tham dự nghiên cứu là quản lý nhân lực, nghĩa là họ có nhiều kinh nghiệm trong việc đánh giá phẩm chất cá nhân.

    Hầu hết người tham dự cho rằng các câu tích cực là chính xác, chẳng hạn như: “Bạn yêu thích sự đa dạng trong cuộc sống, thay đổi trong 1 chừng mực cụ thể và thấy chán nản khi phải đối mặt với những giới hạn hay luật lệ khắt khe”, “Bạn có một số khuyết điểm nhưng nhìn chung bạn biết cách xử lý chúng”. Trái lại, 2 câu sau được cho là ít chính xác nhất: “Bạn gặp vấn đề trong đời sống tình dục” và “Mong ước của bạn đôi khi khá viễn vông”.

    Những nghiên cứu tương tự được lặp đi lặp lại nhiều lần, và kết quả vẫn y như thế - người ta tin vào những câu nói mập mờ làm vừa ý. Trong tâm lý học, điều này được gọi là hiệu ứng Forer (đặt theo tên để vinh danh người tạo ra thí nghiệm) hoặc là hiệu ứng Barnum (với sư tôn trọng dành cho Phineas Barnum – một trong các doanh nhân người Mỹ nổi tiếng vào thế kỷ 19 và là cũng là chủ rạp xiếc). Khẩu hiệu chương trình xiếc của ông ấy là: “Chúng tôi tìm điều gì đó chung cho tất cả mọi người”.

    Hiệu ứng Barnum và Forer cho rằng, người ta có xu hướng liên tưởng những câu chung chung, mập mờ, sáo rỗng, hầu hết là tích cực (không hẳn là kiểu tâng bốc) nếu họ được biết chúng bắt nguồn từ nghiên cứu nào đó hoặc bị thuyết phục rằng những mô tả này dành riêng cho họ. Có thể dễ dàng tạo ra ảo tưởng này bằng cách chọn một đặc trưng riêng: ngày sinh, màu tóc hay màu mắt, vân vân. Người ta thấy hãnh diện khi được chú ý tới, đặc biệt nếu điều này đến từ những “chuyên gia”, người đã đưa ra cung hoàng đạo và bản mô tả tính cách.

    Có nhiều yếu tố phụ góp phần cho sự thành công của cung hoàn đạo và những kiểu “tiên đoán vận mệnh”. Trước tiên, nhà chiêm tinh đề cập là bà ta có khả năng đặc biệt – chẳng hạn như khả năng tiên đoán số phận di truyền trong gia đình, hoặc bà ta có mối liên hệ trực tiếp với thánh thần, người đã tiết lộ cho bà ta những thiên cơ.

    Một mánh khác là thông tin chi tiết. Người ta ít có khả năng tin vào nhà chiêm tinh chỉ mới nhìn rồi nói vận mệnh của họ, nhưng sẽ cân nhắc nghiêm túc hơn nếu những lời đó cần chính xác ngày, giờ và nơi sinh của họ. Người ta có ảo tưởng rằng độ chính xác của dữ kiện ảnh hưởng đến độ chính xác của lời tiên đoán.

    Qua thời gian, niềm tin vào độ chính xác của tiên đoán trở nên chắn chắc hơn. Hầu hết những câu nói mơ hồ đều bị lãng quên, nhưng những câu đã “trở thành sự thật” lại được lưu giữ lâu dài trong ký ức. Ngoài ra, “lời tiên tri cổ đại” có vẻ gây ấn tượng sâu sắc hơn là những tiên đoán mới đây. Điều này thể hiện rõ ràng qua sự náo động xoay quanh ngày tận thế 2012, được cho là tiên đoán bởi người Maya. Thú vị thay, những tin đồn về lời tiên tri cực kì cổ xưa này chỉ mới bắt đầu sau năm 2000, sau khi “ngày tận thế” khác trước đó “bị hủy bỏ”.

    Bất cứ ai thỉnh thoảng mới đọc sách / tạp chí cũng biết rằng, chỉ trong vòng một thế kỉ gần đây đã có hàng tá dự đoán về cái chết của nhân loại. Theo các nhà tiên tri (họ gọi bản thân là người tiên đoán tương lai và có giao thiệp với thế giới khác) cũng như các sử gia hay những tác giả của thể loại khoa học viễn tưởng, dân số thế giới đáng ra đã biến mất từ lâu lắm rồi. Tận thế đã đợi chờ suốt từ những năm 1960, rồi thập niên 90, và sau đó, tất nhiên là vào năm 2000. Khi một tiên đoán không trở thành sự thật, mọi người chuyển sự chú ý của họ sang ngày tiếp theo. Điều gì khiến cho chúng ta bàn luận về ngày tận thế, sợ hãi và thậm chí còn mong chờ cho nó? Các nhà tâm lý cho rằng, chủ đề về cái chết của toàn thế giới dường như có liên hệ tới suy nghĩ cá nhân của con người về cuộc sống của họ.

    2012.jpg

    Khi dự đoán ngày tận thế xảy ra vào tháng 12 năm 2012, mọi người lan truyền những câu đùa rằng cuối cùng thì họ có thể an toàn vay nợ và thế chấp đủ thứ mà khỏi phải trả giấy thanh toán. Theo như nhiều chuyên gia, nhiều người bám lấy sự kiện trong tương lai mà có thể giải thoát họ khỏi trách nhiệm của những hành vi hiện tại. Vì lý do nào đó họ không có đủ sức để sống theo cách họ muốn trong hiện tại.

    Bàn về ngày tận thế cũng mang giá trị giao tiếp. Mọi người thích trở thành một phần của cộng đồng, chia sẻ những quan tâm, nỗi sợ và niềm tin. Trong thực tế, thật không dễ dàng tìm được người thân thiết bởi vì người lớn có quá nhiều khác biệt trong ý kiến. Nhưng nỗi lo về một ‘kết thúc’ có thể xảy đến, tương tự như các thảm họa đe dọa khác, lại có thể tập hợp một cách hoàn hảo những hội nhóm, dù là nhóm bạn bè, đồng nghiệp cùng văn phòng hay cả gia đình.

    Khi lời tiên tri không hóa thành sự thật, mọi người sẽ phải quyết định làm gì với cuộc sống của mình, dù người hướng nội hay hướng ngoại, và họ sẽ sống năm sau như thế nào. Mặt khác, họ cũng có thể đến hỏi một nhà chiêm tinh/thầy bói hoặc đọc tiên đoán về “ngày tận thế” kế tiếp. Người ta nói rằng ngày tận thế tiếp theo “được lên lịch” vào năm 2021.

    Theo Yana Filimonova (2013)

    Bài viết do @Hương dịch từ Why do we believe fortune-tellers and horoscopes? - English pravda.ru
     
    Last edited by a moderator: 29/11/14
    chuột ngố, Anita, FaNo2 others thích bài này.
  2. rogp10

    rogp10 Con nhà người ta

    Tham gia ngày:
    29/8/15
    Bài viết:
    242
    MBTI:
    INTP - LII
    Enneagram:
    9w1
    Nếu gặp mô tả Masterminds với Inspectors thì người ta sẽ thích nhận mình giống cái nào hơn :D
     
  3. Anita

    Anita MPNDĐD

    Tham gia ngày:
    8/4/16
    Bài viết:
    357
    MBTI:
    ISFP
    Enneagram:
    4 3 2
    Hiệu ứng barnum/forer đối với một số lĩnh vực có khi chỉ đúng với bề nổi thôi, môn nào cũng có chiều sâu của riêng nó. Và về chiều sâu thì không nhiều người nắm bắt được.
    MBTI cũng có hiệu ứng này.
     
    liperdo thích bài này.
  4. Tigris

    Tigris Thành viên nổi tiếng

    Tham gia ngày:
    30/3/15
    Bài viết:
    58
    MBTI:
    ISTJ
    Enneagram:
    1w9
    Dĩ nhiên là Masterminds, bởi vậy nhiều người mới mistype mình là INTJ hơn ISTJ :v Qua nhiều lần lướt personalitycafe và tumblr, thấy rất nhiều người cũng đã phàn nàn về cách đặt tên các type khá bias rồi.
     
  5. rogp10

    rogp10 Con nhà người ta

    Tham gia ngày:
    29/8/15
    Bài viết:
    242
    MBTI:
    INTP - LII
    Enneagram:
    9w1
    ^ Tại Keirsey. Mà Te+Si nghe là thấy nặng nề.
     
    Anita thích bài này.

Chia sẻ trang này

XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.